H Σκλήρυνση Κατά Πλάκας είναι μία χρόνια νόσος, η οποία προσβάλλει το κεντρικό νευρικό σύστημα και πιο συγκεκριμένα τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό. Η νόσος αυτή παρουσιάζεται κυρίως σε νέα άτομα, ηλικίας 20-40 ετών. Οι γυναίκες προσβάλλονται συχνότερα από τους άνδρες σε αναλογία 3:1. Στην σκλήρυνση κατά πλάκας, το περίβλημα που προστατεύει τις νευρικές ίνες (μυελίνη) καταστρέφεται, με αποτέλεσμα να διαταράσσεται η μετάδοση μηνυμάτων από τον εγκέφαλο προς το σώμα, αλλά και το αντίστροφο. Οι βλάβες που επέρχονται μπορεί να είναι μόνιμες ή αναστρέψιμες σε άλλοτε άλλο βαθμό. Τα υπολείμματα που παραμένουν μετά από κάθε έξαρση της νόσου αθροίζονται και μπορούν να προκαλέσουν μόνιμη αναπηρία.
Τα συμπτώματα της ασθένειας διαφέρουν ανάλογα με το μέρος του κεντρικού νευρικού συστήματος που επηρεάζεται. Τα συνηθέστερα είναι η μείωση της όρασης στο ένα μάτι, η διπλωπία, το μούδιασμα ή η αδυναμία σε ένα ή περισσότερα άκρα του σώματος και η αστάθεια κατά το βάδισμα.
Συγκεκριμένα:
• Μύες: Μυϊκοί σπασμοί, δυσκολίες στην κίνηση και αστάθεια
• Μάτια: Διπλωπία, μείωση της όρασης, μη ελεγχόμενες κινήσεις ματιών
• Έντερο & ουροδόχος κύστη: Λοιμώξεις ουροποιητικού, συχνοουρία, δυσκοιλιότητα, διάρροια
• Μούδιασμα ή πόνος σε διάφορα μέρη του σώματος
• Ομιλία: κακή άρθρωση και βραδύς/ανίσχυρος τρόπος ομιλίας, δυσκολία στο μάσημα/κατάποση
• Εγκέφαλος: κατάθλιψη, ζάλη, απώλεια ακοής, μειωμένη όρεξη για σεξουαλική δραστηριότητα
Όλα τα παραπάνω συμπτώματα αξιολογούνται μόνον, εάν η διάρκειά τους ξεπερνά τις 24 ώρες. Η διάγνωση βασίζεται στην κλινική εικόνα, ωστόσο η Μαγνητική Τομογραφία εγκεφάλου και νωτιαίου μυελού, η μελέτη του εγκεφαλονωτιαίου υγρού, καθώς και τα προκλητά δυναμικά ενισχύουν και επιβεβαιώνουν την παρουσία της νόσου.
Η πρόγνωση της νόσου έχει αλλάξει σημαντικά προς το καλύτερο τα τελευταία 20 χρόνια με την ανακάλυψη των ανοσοτροποποιητικών φαρμάκων (ιντερφερόνες, οξική γλατιραμέρη, ναταλιζουμάμπη, φινγκολιμόδη κλπ). Επιπλέον, αναμένεται να κυκλοφορήσουν και στην χώρα μας άλλα τέσσερα ανοσοτροποποιητικά φάρμακα στο εγγύς μέλλον.
Η ΣΚΠ μπορεί να κάνει την εμφάνισή της σε οποιαδήποτε ηλικία, ωστόσο τα μεγαλύτερα ποσοστά φαίνεται να παρουσιάζονται από την ηλικία της εφηβείας μέχρι τα 45 χρόνια, με τις γυναίκες να νοσούν πιο συχνά από τους άνδρες.
Μπορεί η ΣΚΠ να ξεκινάει στην μικρή ηλικία με την εκδήλωση των συμπτωμάτων σε πιο προχωρημένη ηλικία. Όσον αφορά τη διαλείπουσα μορφή της πολλαπλής σκλήρυνσης, που είναι η πιο συχνή, η ηλικία εμφάνισης της νόσου είναι τα 29-31 έτη.
Υποτροπιάζουσα ή διαλείπουσα μορφή
Αποτελεί την πιο συχνή μορφή της νόσου. Η εκδήλωσή της ακολουθείται από διάσπαρτα νευρολογικά συμπτώματα, με εποχές ακραίων υποτροπών (ώσεις) και άλλες μέρες σχεδόν πλήρους ύφεσης. Η υποτροπή διαρκεί από λίγες ώρες μέχρι εβδομάδες, χωρίς βελτίωση, μέχρι να επέλθει η ύφεση με την πλήρη ή εμφανή υποχώρηση των δυσχερέστερων εκ των συμπτωμάτων. Κάποια τυπικά συμπτώματα είναι η μείωση της όρασης ή η διπλωπία και πόνος στο μάτι και η αίσθηση μουδιάσματος στα κάτω άκρα με παράλληλες διαταραχές στο ουροποιητικό σύστημα.
Προϊούσα υποτροπιάζουσα (μεμονωμένο κλινικό σύνδρομο)
Σε αυτή την μορφή ο ασθενής εμφανίζει τα τυπικά συμπτώματα της νόσου, τα οποία αρχικά φαίνεται ότι αφορούν μία μεμονωμένη νευρολογική πάθηση. Σε ένα πολύ μεγάλο ποσοστό η διάγνωση είναι θετική ως κλινικά βέβαια ΣΚΠ, μετά από λίγο ή πολύ καιρό. Οι ασθενείς με προϊούσα υποτροπιάζουσα σκλήρυνση δεν ξεπερνούν το 5%. Έχουν ομαλή κοινωνική ζωή, με λίγα επεισόδια έξαρσης.
Δευτεροπαθώς προϊούσα μορφή
Αφορά τους ασθενείς με ήδη υπάρχουσα υποτροπιάζουσα ΣκΠ που με τα χρόνια επιδεινώνεται η νευρολογική τους εικόνα, χωρίς ελπίδες βελτίωσης. Δηλαδή μετά από κάθε έξαρση υπάρχει αδυναμία επαναφοράς στην προηγούμενη κατάσταση. Οι σύγχρονες θεραπείες σχηματίζουν μία ελπιδοφόρα εικόνα, καθυστερώντας την εξέλιξη της αναπηρίας.
Πρωτοπαθώς προϊούσα μορφή
Η μορφή αυτή αφορά περίπου το 15% των περιστατικών. Αρχικά αφορά μία συνεχόμενη και αργή επιδείνωση των συμπτωμάτων, χωρίς την εμφάνιση εξάρσεων. Τα συχνότερα συμπτώματα αφορούν αδυναμία και δυσκαμψία στα πόδια. Χαρακτηριστική είναι η κλιμακωτή και πολύ αργή επιδείνωση των ασθενών, τόσο που να μπορούν να συγκρίνουν χρόνο με το χρόνο τις αλλαγές στην συμπτωματολογία και όχι καθημερινά ή μηνιαία.
Δεν υπάρχει συγκεκριμένη εξέταση, η οποία να προσφέρει 100% διάγνωση στην ΣΚΠ. Η συστηματική και εκτεταμένη νευρολογική εξέταση για όλο το νευρικό σύστημα είναι βοηθητική τόσο στη διάγνωση όσο και στον αποκλεισμό άλλων παθήσεων με παρόμοια συμπτώματα. Οι εξετάσεις προκλητών δυναμικών όρασης και ακοής, η μυελογραφία, η οσφυονωτιαία παρακέντηση και η μαγνητική τομογραφία είναι οι πιο συχνές επιλογές για τη διάγνωση. Η οσφυονωτιαία παρακέντηση θα εξετάσει, αν υπάρχουν αντισώματα στο υγρό που κυκλοφορεί ανάμεσα στον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό. Αυτά τα αντισώματα είναι ένδειξη της πάθησης. Τα αποτελέσματα δεν είναι καθοριστικά, όμως αποτελούν μία πολύ σημαντική ένδειξη. Όπως και στην μυελογραφία, έτσι και στην παρακέντηση ο ασθενής θα χρειαστεί να μείνει για λίγο στο νοσοκομείο.
Η σύγχρονη αντιμετώπιση της ΣΚΠ βασίζεται σε έναν διεπιστημονικό θεραπευτικό σχεδιασμό, ο οποίος στοχεύει αφενός στην τροποποίηση της πορείας της νόσου και αφετέρου στη διατήρηση και βελτίωση της λειτουργικής ικανότητας του ασθενούς. Η νόσος χαρακτηρίζεται από χρόνια φλεγμονώδη και νευροεκφυλιστική διαδικασία, η οποία οδηγεί σε προοδευτική λειτουργική έκπτωση, ιδιαίτερα σε επίπεδο κινητικότητας, ισορροπίας και αντοχής.
Σύμφωνα με πρόσφατες συστηματικές ανασκοπήσεις, οι σύγχρονες φαρμακευτικές θεραπείες (disease modifying therapies) έχουν συμβάλει σημαντικά στη μείωση των υποτροπών και στην επιβράδυνση της εξέλιξης της αναπηρίας, χωρίς ωστόσο να αναστρέφουν τα εγκατεστημένα νευρολογικά ελλείμματα. Για τον λόγο αυτό, η αποκατάσταση αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της θεραπευτικής προσέγγισης.
Η φυσικοθεραπεία στη ΣΚΠ στοχεύει στη βελτιστοποίηση της λειτουργικότητας, της κινητικής ανεξαρτησίας και της ποιότητας ζωής. Οι βασικοί θεραπευτικοί στόχοι περιλαμβάνουν:
- βελτίωση βάδισης και λειτουργικής κινητικότητας
- ενίσχυση ισορροπίας και μείωση κινδύνου πτώσεων
- αντιμετώπιση μυϊκής αδυναμίας και σπαστικότητας
- διαχείριση της κόπωσης
- διατήρηση καρδιοαναπνευστικής ικανότητας
Η διεθνής βιβλιογραφία υποστηρίζει ότι η φυσικοθεραπευτική παρέμβαση είναι ασφαλής και αποτελεσματική σε όλα τα στάδια της νόσου, ακόμη και σε ασθενείς με μέτρια έως σοβαρή αναπηρία .
Η θεραπευτική άσκηση αποτελεί σήμερα την πλέον τεκμηριωμένη μη φαρμακευτική παρέμβαση στη ΣΚΠ. Σύμφωνα με σύγχρονες συστηματικές ανασκοπήσεις και μετα-αναλύσεις (2020–2026), η συστηματική εφαρμογή δομημένων προγραμμάτων άσκησης οδηγεί σε κλινικά σημαντικές βελτιώσεις σε πολλαπλούς τομείς λειτουργικότητας .
Επιδράσεις της θεραπευτικής άσκησης:
- σημαντική βελτίωση της βάδισης και της κινητικής αντοχής
- αύξηση μυϊκής ισχύος, κυρίως στα κάτω άκρα
- βελτίωση ισορροπίας και ιδιοδεκτικότητας
- μείωση της αντιλαμβανόμενης κόπωσης
- βελτίωση της ποιότητας ζωής και της ψυχολογικής κατάστασης
Επιπλέον, πρόσφατα δεδομένα υποστηρίζουν ότι η άσκηση ενισχύει νευροπλαστικούς μηχανισμούς, συμβάλλοντας στη λειτουργική επανεκπαίδευση του κεντρικού νευρικού συστήματος.
Τα πιο αποτελεσματικά πρωτόκολλα αποκατάστασης περιλαμβάνουν συνδυασμό: αερόβιας άσκησης (π.χ. ποδήλατο, βάδισμα), προοδευτικής αντιστασιακής προπόνησης, ασκήσεων ισορροπίας και συντονισμού, λειτουργικής επανεκπαίδευσης βάδισης, υδροθεραπείας σε επιλεγμένους ασθενείς. Μετα-αναλύσεις δείχνουν ότι τα συνδυαστικά προγράμματα (aerobic + resistance training) παρουσιάζουν τα καλύτερα αποτελέσματα στη συνολική λειτουργικότητα.
Από κλινικής πλευράς, η θεραπευτική άσκηση δεν αποτελεί απλώς υποστηρικτική παρέμβαση, αλλά βασικό θεραπευτικό εργαλείο. Τα δεδομένα της περιόδου 2020–2026 δείχνουν ότι:
- είναι ασφαλής, όταν εξατομικεύεται
- δεν αυξάνει τον κίνδυνο υποτροπών
- βελτιώνει τη λειτουργική ανεξαρτησία
- μειώνει τη μακροχρόνια αναπηρία, μέσω λειτουργικής διατήρησης
Η σύγχρονη θεραπευτική προσέγγιση της ΣΚΠ στηρίζεται στον συνδυασμό φαρμακευτικής αγωγής και αποκατάστασης. Η θεραπευτική άσκηση αποτελεί κεντρικό άξονα της φυσικοθεραπευτικής παρέμβασης, με ισχυρή επιστημονική τεκμηρίωση (2020–2026) όσον αφορά τη βελτίωση της λειτουργικότητας, της κινητικότητας και της ποιότητας ζωής των ασθενών.
Βιβλιογραφία:
Sládečková M, et al. Exercise-based telerehabilitation in multiple sclerosis: systematic review. J Rehabil Med. 2024.
Valodwala KC, et al. Recent advances in physiotherapy management of multiple sclerosis: scoping review. Int J Res Med Sci. 2025.
Bae MJ, Kasser SL. High intensity exercise training in multiple sclerosis: systematic review. Mult Scler Relat Disord. 2023.
