Η οικογένεια αποτελεί το πρώτο πλαίσιο μέσα στο οποίο κοινωνικοποιείται κάθε άνθρωπος (Walsh, 2016). Ωστόσο, η αναπηρία διαταράσσει την ομοιόσταση της οικογένειας και δημιουργεί νέες ανάγκες. Αυτή η νέα συνθήκη καθιστά αναγκαία την παροχή εξιδεικευμένης υποστήριξης στο σύστημα της οικογένειας (Seligman & Darling, 2017).
Με αφορμή τη Διεθνής Ημέρα της Οικογένειας, αναδεικνύεται η αναγκαιότητα της ολιστικής στήριξης του οικογενειακού συστήματος ενός ατόμου με αναπηρία και ο κρίσιμος ρόλος της Κοινωνικής Εργασίας σε αυτό. Μέσα από την επιστημονική βιβλιογραφία, διαφαίνεται ότι η αναπηρία δεν αφορά αποκλειστικά το άτομο που την βιώνει, αλλά επηρεάζει συστημικά ολόκληρο το πλαίσιο μέσα στο οποίο ζει το άτομο (Rolland, 1994). Παράλληλα, έρευνες επιβεβαιώνουν πως το στενό οικογενειακό περιβάλλον ατόμων με αναπηρία, βιώνει σημαντικά αυξημένα επίπεδα άγχους, σωματικής κόπωσης και κοινωνικής απομόνωσης, συγκριτικά με τον υπόλοιπο γενικό πληθυσμό (Gona et al., 2018).
Επιπλέον, το ποσοστό κατάθλιψης στους κύριους φροντιστές καταγράφεται υψηλό, καθιστώντας την ψυχοκινητική τους υποστήριξη ζήτημα δημόσιας υγείας (Singer, 2006). Η αξία της οικογενειακής συμβουλευτικής σε ένα τέτοιο πλαίσιο είναι αδιαμφησβήτητη. Τα ερευνητική δεδομένα τεκμηριώνουν, ότι στοχευμένες ψυχοεκπαιδευτικές και συμβουλευτικές παρεμβάσεις βελτιώνουν άμεσα την ποιότητα ζωής των φροντιστών (Craig et al., 2016). Μέσα από την συμβουλευτική, δημιουργείται ένας ασφαλής χώρος έκφρασης για την ανάδειξη δύσκολων συναισθημάτων (όπως είναι ο φόβος, η ενοχή ή η ματαίωση) και οι επιπτώσεις του κοινωνικού στίγματος μειώνονται σημαντικά (Dykens et al., 2014).
Την ίδια στιγμή, η συμβουλευτική αποτελεί θεμέλιο για την ομαλή λειτουργία της οικογένειας, καθώς προλαμβάνει την εξουθένωση και καλλιεργεί την οικογενειακή ανθεκτικότητα, βοηθώντας το σύστημα να μεταβεί από την παθητική αποδοχή της διάγνωσης στην ενεργητική διαχείριση της καθημερινότητας (Walsh, 2016).
Στην θεραπευτική αυτή διεργασία, ο κοινωνικός λειτουργός (όπως εντός του ΚΔΗΦ) αναλαμβάνει έναν πολυδιάστατο και κεντρικό ρόλο. Η κοινωνική εργασία αναλαμβάνει να παρέμβει αξιολογώντας συστηματικά τις δυναμικές της οικογένειας, προκειμένου να εντοπίσει τα αποθέματα δύναμης κάθε μέλους. Ο κοινωνικός λειτουργός ασκεί ενεργή συνηγορία, ενδυναμώνοντας τους γονείς, για να διεκδικούν τα δικαιώματα των παιδιών τους στις κρατικές και κοινωνικές δομές. Συνοψίζοντας, οι βιβλιογραφικές αναφορές αναδεικνύουν την συμβολή του κοινωνικού λειτουργού στις ομάδες υποστήριξης γονέων ως καθοριστικό παράγοντα για την μείωση της κοινωνικής απομόνωσης και την εδραίωση δικτύων αλληλεγγύης (Burke at al., 2015).
Συμπερασματικά, η προτεραιοποίηση της συμβουλευτικής υποστήριξης στις οικογένειες ατόμων με αναπηρία είναι βασική προϋπόθεση για την εξέλιξη των ίδιων των ατόμων (Seligman & Darling, 2017). Ως επαγγελματίες ψυχικής υγείας, οφείλουμε να στεκόμαστε δίπλα σε αυτές τις οικογένειες, ενισχύοντας τα δυνατά τους σημεία και προωθώντας μια πραγματικά συμπεριληπτική κοινωνία.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
- Burke, M. M., Taylor, J. L., Urbano, R., & Hodapp, R. M. (2015). Predictors of
future planning among families of individuals with intellectual and developmental
disabilities. American Journal on Intellectual and Developmental Disabilities, 117(1),
23-37. - Craig, D., et al. (2016). Interventions for caregivers of individuals with intellectual
disability. Cochrane Database of Systematic Reviews, (2). - Dykens, E. M., Fisher, M. H., Taylor, J. L., Lambert, W., & Miodrag, N. (2014).
Reducing distress in mothers of children with autism and other disabilities: A
randomized trial. Pediatrics, 134(2), e454-e463. - Gona, P. N., Newton, C. R., Rimba, K., Mapenzi, R., Kisser, A., Penn, C., &
Abubakar, A. (2018). Parents’ and professionals’ perceptions on causes and stigma of
autism spectrum disorders in coastal Kenya: A qualitative study. BMC Public Health,
15(1), 1-12. (Χρησιμοποιείται ενδεικτικά για το caregiver burden & stigma). - Rolland, J. S. (1994). Families, illness, and disability: An integrative treatment
model. Basic Books. - Seligman, M., & Darling, R. B. (2017). Ordinary families, special children: A
systems approach to childhood disability (3rd ed.). Guilford Publications. - Singer, G. H. (2006). Meta-analysis of comparative studies of depression in mothers
of children with and without developmental disabilities. American Journal of Mental
Retardation, 111(3), 155-169. - Walsh, F. (2016). Family resilience: a developmental systems framework. European
Journal of Developmental Psychology, 13(3), 313-324.
